NATURALNE LECZENIE

OLEJ ARGANOWY

DRZEWO ARGANOWE
[argania żelazna, Argania spinosa (L.) Skeels]

jest endemitem* występującym w Maroku. Nigdzie, poza Marokiem, nie udało się wyhodować drzewa arganiowego tak, by owocowało. Rośnie w południowo-zachodniej części kraju, w regionie Souss, między Agadirem, Marrakeszem i Essaouirem oraz w pobliżu Oujda, na terenach obejmujących 700-800 tys. ha. Dla zrównoważenia złej polityki rolnej, obszar ten został w 1998 r. wpisany na listę rezerwatów chronionej biosfery UNESCO. Jednocześnie wprowadzono w życie wiele projektów wspomagających utrzymanie rezerwatu oraz mających na celu rozszerzenie badań dotyczących właściwości oleju arganowego.

*endemit - takson (najczęściej gatunek) unikalny dla danego miejsca albo regionu, występujący na ograniczonym obszarze, nigdzie indziej nie występujący naturalnie.

Drzewo arganowe jest idealnie przystosowane do ostrego klimatu, suchego i ubogiego w sole mineralne. Korzenie arganii wrastają głęboko (do 30 m!) w poszukiwaniu wody gruntowej, tym samym pomagają rozpulchniać ziemię i zapobiegają erozji, stanowiąc naturalną barierę przeciwko pustynnieniu terenów. Cierniste drzewo dorasta do 10 m wysokości, jego korona ma średnicę do 14 m. Argania żyje i owocuje średnio 150-200 lat, spotykane są okazy około 400-letnie. Na pierwsze owoce trzeba czekać pół wieku. Pień arganii jest często poskręcany i sękaty, co pozwala kozom wspinać się na drzewa, zjadać ich liście i owoce.

Te owoce są dla kóz wielkim przysmakiem. W Maroku często można spotkać ucztujące na arganiach kozy. Owoce arganii są żółte, przypominają spiczastą oliwkę lub śliwkę. Wewnątrz są pestki, tzw. orzechy, niemal 3-krotnie większe od laskowych. W nich z kolei są nasiona, mniejsze od ziarna słonecznika, zawierające olej. Skorupa orzecha arganowego jest 16 razy twardsza od skorupy orzecha laskowego.

ARGANIA SPINOSA ZWANA JEST DRZEWEM ŻYCIA

dostarcza bowiem surowca w postaci oleju arganowego, który jest nie tylko produktem żywnościowym, ale posiada własności lecznicze. Dostarcza bardzo twardego drewna, stąd określenie drzewo żelazne. Drewno jest wykorzystywane do wykonywania mebli oraz do dekorowania niektórych skrzyń wyrabianych w Essaouirai. Drewno i łupki orzechów są też wykorzystywane jako paliwo do gotowania. Wytłoczyny z orzechów służą jako pasza dla zwierząt. Tłoczeniem oleju arganowego, zgodnie z tradycją, zajmują się marokańskie kobiety.

OLEJ Z ARGANII

nazywany jest przez autochtonów ardjan, marokańskie złoto lub migdał Berberów. Rozpoznaje się go po lekko wpadającym w czerwień pomarańczowym zabarwieniu i charakterystycznym, delikatnym orzechowym zapachu. Uzyskiwanie oleju jest bardzo pracochłonne i skomplikowane – do 1 l oleju potrzeba 30 kg nasion i 24 godziny pracy. Zbiory owoców w lipcu, sierpniu i we wrześniu są ciężkie, ze względu na panujące w tym okresie upały. Wielka ilość owoców spada na ziemię w momencie dojrzałości. Ziarna pochodzące z owocu arganowego są zbierane, suszone, następnie opiekane na wolnym ogniu, by w kamiennym młynie ręcznie rozbić ich twardą skorupę. Mus powstający po rozbiciu skorupy jest przy pomocy letniej wody mieszany na pastę, z której zostanie wyciśnięty olej.

SUROWIEC LECZNICZY

Na początku lat 90. Zoubida Charrouf, profesor chemii na Uniwersytecie Mohammeda V w Rabacie, zaciekawiona twierdzeniami przedstawicieli plemienia Amazighów o wyjątkowych właściwościach zdrowotnych i odżywczych oleju arganowego, przeprowadziła jego badania chemiczne. Wyniki jej badań potwierdziły prawdziwość tradycyjnego przekazu: substancja zawiera ogromne ilości witaminy E oraz nienasyconych kwasów tłuszczowych, które obniżają poziom cholesterolu, wygładzają zmarszczki, leczą młodzieńczy trądzik i przyspieszają gojenie otarć naskórka. Odkrycia prof. Charrouf na nowo rozbudziły zainteresowanie drzewem arganowym.

Dzięki działaniom prof. Charrouf, powstały w Maroku spółdzielnie, zajmujące się produkcją oleju arganowego, zatrudniające kobiety. Zastąpiono tradycyjne metody ekstrakcji w pełni zmechanizowanym procesem, dzięki czemu udało się wydłużyć termin przydatności oleju do spożycia do 2 lat. Jeden z elementów procesu pozostał jednak niezmieniony. Kobiety nadal, jak przed wiekami, ręcznie miażdżą pestki.

Nie udało się znaleźć urządzenia, które dorównywałoby sprawności ich rąk. Udało się odwrócić niekorzystną tendencję w zakresie ochrony gatunku. Każdy z pracowników spółdzielni każdego roku sadzi 10 nowych drzew arganowych. Pozostałością z ziaren po tłoczeniu oleju jest gęsta pasta o czekoladowym kolorze, o nazwie amolu, która jest słodzona, następnie serwowana jako dip do chleba na śniadanie w berberskich gospodarstwach domowych. Smak tej pasty jest zbliżony do smaku masła orzechowego.

W MEDYCYNIE

Olej arganowy, o lekko gorzkawo-orzechowym smaku i takim zapachu, wykorzystywany jest od wieków w tradycyjnej kuchni marokańskiej, także w medycynie i kosmetyce naturalnej. W temperaturze pokojowej jest ciekły, ma długi okres trwałości. Składa się w 80% z nienasyconych kwasów tłuszczowych, głównie oleinowego i linolowego (do 40%). Jest bogaty w witaminę E (670 mg/kg), której ma dwukrotnie więcej niż oliwa z oliwek (320 mg/kg). Zawiera prawie 100 substancji czynnych, w tym pięć grup związków antykancerogennych: karoteny (300 mg/100 g), polifenole (5,6 mg/100 g) o działaniu antyoksydacyjnym i przeciwrodnikowym, sterole (160 mg/100 g), w tym spinasterol, schotenol, stygmasterol regenerujące naskórek, tokoferole (62 mg/100 g), alkohole triterpenowe (150 mg/100 g), tirukallol łagodzący objawy alergii. Ze względu na zwartość beta-amyriny, olej arganowy posiada właściwości przeciwzapalne i chroniące skórę. Zawiera również butyrospermol pielęgnujący skórę przed i po opalaniu.

Olej arganowy ma wpływ na wzmocnienie systemu immunologicznego, obniża zawartość tłuszczu we krwi, poprawia krążenie, reguluje ciśnienie, zwalnia proces starzenia się, regeneruje już zniszczone i chore komórki, dezynfekuje, pomaga przy odbudowie tkanki łącznej, przemianie materii, w okresie klimakterium. Zmniejsza ryzyko zachorowań na choroby nowotworowe. Posiada właściwości antyoksydacyjne.

Może być stosowany przy chorobach układu krążenia, zmniejsza ryzyko zawału serca, miażdżycy, zapobiega chorobom Alzheimera, Parkinsona, chorobom skórnym, reumatycznemu schorzeniu stawów, jest skuteczny przy podwyższonych wartościach cholesterolu. Łagodzi bóle stawowe (reumatyczne) i bóle mięśni. Wykazuje właściwości antyseptyczne, ochronne, ujędrniające i wygładzające.

W KOSMETYCE:

Olej arganowy nawilża i ujędrnia skórę, działa rewitalizująco, przeciwdziała procesom starzenia się skóry, poprawia jej elastyczność i jędrność, wspomaga odnowę komórek. Chroni naskórek przed wysychaniem, wygładza, uspokaja podrażnioną skórę, działa przeciwzapalnie, łagodzi objawy trądziku, alergii. Dzięki obecności witaminy E, doskonale chroni komórki organizmu przed niszczącym działaniem wolnych rodników. Jest znakomitym olejkiem do opalania, ponieważ skutecznie chroni skórę przed działaniem promieni słonecznych, do stosowania po kąpieli słonecznej, gdyż łagodzi podrażnienia i poparzenia skóry. Przeznaczony jest dla skóry wrażliwej, dojrzałej, alergicznej, trądzikowej i suchej, stosowany także przy chorobach skórnych. Regeneruje naskórek (także przy egzemie, bliznach).

Stymuluje proces oddychania wewnątrzkomórkowego, neutralizuje wolne rodniki, chroni tkankę łączną. Jest bardzo dobrym środkiem do masażu ciała. Stosowanie oleju odbudowuje płaszcz hydrolipidowy i zwiększa zawartość składników odżywczych w skórze. Olej arganowy znalazł zastosowanie w kremach pielęgnacyjnych na noc, w produktach przeznaczonych do pielęgnacji okolic oczu i ust, olejkach przeciwsłonecznych, maseczkach. Wykorzystywany jest w produkcji mydeł i szamponów, dodawany do lotionów po goleniu.

Stosowany do domowej pielęgnacji. Jako olej do masażu, nadaje skórze jędrność. Blizny pooparzeniowe lub inne przybierają naturalny kolor i spłycają się. Można go stosować do wmasowywania w miejsca pokryte cellulitem, zabieg ten powoduje widoczną poprawę stanu skóry.

Wpływa wzmacniająco na włosy i paznokcie. W celu polepszenia kondycji włosów, należy wmasować go w skórę głowy i włosy, pozostawić na minimum pół godziny, następnie zmyć szamponem. Już po kilku zastosowaniach widoczny jest rezultat. Włosy są mocniejsze, grubsze i lśniące. Wmasowany w ręce i w paznokcie naturalny olej arganowy nadaje skórze wilgotność i sprawia, że staje się delikatna. Paznokcie przestają się łamać i są twarde już po kilku zastosowaniach. Olej nadaje się znakomicie do pielęgnacji ciał niemowląt, zabezpieczając je zwłaszcza przed odparzeniami.

dr n. farm. Bożena Kowalczyk - Śląski Uniwersytet Medyczny,
Katedra i Zakład Botaniki Farmaceutycznej i Zielarstwa w Sosnowcu

Źródło: LINK!